Spacer po Chiwie cz. 1

Wróciliśmy z Uzbekistanu prawie miesiąc temu, ale nadal nie możemy zapomnieć tego, co tam zobaczyliśmy i przeżyliśmy. Dziś zapraszamy na 1 część spaceru po Chiwie w obiektywie Marii Kowalskiej.

 

 

Chiwa
Chiwa byłaby znakomitym miejscem do kręcenia zdjęć do ekranizacji „Baśni z Tysiąca i Jednej Nocy”. Zamknięta potężnymi murami jest najlepiej zachowanym miastem warownym w Azji Centralnej. Pełna meczetów, medres, mauzoleów świętych, bazarów i pałaców chańskich przenosi nas w czasie do okresu, kiedy po jej ulicach chodziły wielbłądy objuczone bogactwami Wschodu, by zanieść je dalej nad Morze Kaspijskie i do Europy. Nie trudno sobie wyobrazić kupców zmęczonych 18 dniową wędrówką z Buchary przez nieprzyjazne piaski pustyni Kyzył Kum, którzy z radością i ulgą docierają do bram miasta. W XVI wieku Chiwa stała się najważniejszym miastem Chorezmu i stolicą Chanatu Chiwańskiego. Oddzielona pustyniami od reszty świata zasklepiła się w swoich średniowiecznych tradycjach i zwyczajach i najdłużej broniła się przed rosyjską ekspansją prowadząc jednocześnie lukratywny handel z nadwołżańskimi miastami.

Chiwa_czajkapodroze
Szlak Jedwabny
Bogactwo Chiwy wzięło się ze strategicznego położenia na Jedwabnym Szlaku. Ten pradawny trakt o długości ponad 12 tysięcy kilometrów, którym podążały towary, myśli, idee filozoficzne i wynalazki przez stulecia łączył świat Zachodu i Wschodu. Na terenie Uzbekistanu krzyżował się ze szlakiem przypraw biegnącym z Indii, a za Chiwą rozdzielał się na szlak północny biegnący nad Morze Kaspijskie i dalej w głąb Rosji oraz na szlak prowadzący przez pustynię Kara Kum do Merw i dalej do Iranu i na Bliski Wschód. Koniec wielkiego ruchu na szlaku przypada na wiek XVI, kiedy to odkrycie szlaków morskich, które były zdecydowanie szybsze i bezpieczniejsze, sprawiło, że handel przeniósł się na statki i do portów.

chiwa_czajkapodroze
Iczan Kala
Według legendy Chiwa została założona przez syna Noego – Sema. Kiedy wody potopu opadły powędrował on ze swoimi stadami na wschód. Zmęczony długą wędrówką przez pustynię postanowił odpocząć na jednym z barchanów. Następnego ranka kierowany bożą wskazówką wykopał studnię, trafił na czystą, smaczną wodę i krzyknął „ejwakh”. Z tego okrzyku miała się wziąć nazwa miasta, która potem wyewoluowała w Chiwę. Według ustaleń badaczy Chiwa istniała od V wieku jako ważny przystanek na szlaku łączącym Merw z Kunya Urgencz. Ta Chiwa, jaką oglądamy dzisiaj, to zajmujące 30 hektarów tak zwane wewnętrzne miasto – Iczan Kala, którego zabudowania pochodzą przeważnie z XVI i XVII wieku. Jako całość Iczan Kala została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1991 roku.

chiwa_czajkapodroze
Mury obronne
Najsłynniejsze ujęcie z Chiwy to fragment murów obronnych oświetlanych promieniami zachodzącego słońca. Iczan Kalę w całości otacza wybudowany w XVI i XVII wieku potężny mur obronny długości ponad 2000 metrów. Jego wysokość waha się od 8 do 10 metrów a grubość dochodzi do 8. Po całej długości biegł niegdyś szeroki trakt, którym dowożono prowiant i amunicję dla strażników i żołnierzy. Rampa, która pozwalała wjechać na mury, znajduje się przy północnej bramie – Bachcza Darvaza. Dzisiaj najlepszy widok na mury uzyskamy wchodząc na wieżę strażniczą, która znajduje się w obrębie pałacu Kunya Ark.

chiwa_czajkapodroze
Brama Ata Darvaza
Dwie ulice przebiegające południkowo i równoleżnikowo tworzą główne osie wewnętrznego miasta Chiwy. Prowadzą do czterech bram, którymi można wjechać do centrum z czterech stron świata. Najważniejszą jest brama zachodnia, niegdyś główne wejście do miasta przy fortecy chana a dzisiaj początek przygody z Chiwą dla turystów. Brama Ata oznacza bramę Ojca.

chiwa_czajkapodroze
Al Chorezmi
Niedaleko bramy zachodniej stoi pomnik Muhammada ibn Musy al Chorezmiego. Był to wybitny matematyk rodem z Chiwy, który jednak większość swojego życia spędził w Bagdadzie. Jego życie i działalność przypadają na wiek VIII – okres niesamowitego rozwoju islamskiej nauki i sztuki. W swoich pracach al Chorezmi stosował dziesiętny system liczenia oraz pozycyjny system zapisu liczb i to dzięki niemu cyfry arabskie dotarły do Europy wypierając cyfry rzymskie. Al Chorezmi wprowadził do światowej nauki takie pojęcia jak zero, ułamek czy funkcje trygonometryczne sinus i tanges. Od jego dzieła „Kitab al jabr wa’l – muqabala” pochodzi słowo algebra a od zniekształconej łacińskiej wersji jego nazwiska – algorytm.

chiwa_czajkapodroze
Medresa Muhammada Amin Chana
Wchodząc na teren Iczan Kali przez bramę zachodnią po prawej stronie natrafimy na największą medresę w całej Azji Środkowej. Nosi ona imię jednego z najwybitniejszych chiwańskich chanów – Muhammada Amina i została wybudowana w XIX wieku. Kiedy wejdziemy na jej dziedziniec zobaczymy elementy charakterystyczne dla każdej medresy – sale wykładowe w potężnych niszach, meczety letni i zimowy, bibliotekę oraz dwupoziomowe pokoje dla uczniów zwane khudżras. Szacuje się, że jednocześnie mogło w niej mieszkać i uczyć się aż 260 osób. Obecnie budynek medresy służy jako hotel.

chiwa_czajkapodroze
Kalta Minor
Obok medresy Muhammada Amin Chana stoi najsłynniejszy chiwański minaret – Kalta Minor. W założeniu i w pysze fundatora miał być największym i najwyższym minaretem świata. Niestety, nie udało się zakończyć budowy i zamiast sięgać 80 metrów, Kalta Minor czyli Krótki Minaret, sięga jedynie 29. Do naszych czasów przetrwały dwie wersje mówiące o powodzie zakończenia budowy. Pierwsza, bardzo prawdopodobna, to brak pieniędzy po śmierci chana – fundatora. Druga, też prawdopodobna, to zabicie głównego architekta po 3 latach budowy przez porywczego władcę. Mimo iż niedokończony jest najpiękniejszym minaretem Chiwy – bogato zdobiony majoliką przyciąga uwagę z daleka.

chiwa_czajkapodroze
Kunya Ark
Chiwa jest jak matrioszka. We współczesnym mieście znajduje się wydzielone murami miasto wewnętrzne a w jego ramach trafimy jeszcze na miasto w mieście czyli twierdzę Kunya Ark. Przekraczając kolejne umocnienia i bramy zmierzamy do serca Chiwy czyli pałacu chana. Oddzielony potężnymi murami od świata śmiertelników, pałac jest labiryntem komnat, liwanów, sal audiencyjnych, dziedzińców, meczetów, zbrojowni, prochowni, budynków administracyjnych i służebnych. Znalazło się nawet miejsce by postawić jurtę dla stęsknionego za stepami władcy. Kunya Ark jest najstarszą częścią Iczan Kala liczącą według badań archeologicznych około 1500 lat.

chiwa_czajkapodroze